Kto jest kontrrewolucjonistą? Można odpowiedzieć na to pytanie w dwojaki sposób:
1. W stanie aktualnym
Kontrrewolucjonistą w stanie aktualnym1 jest ten, kto:
— zna Rewolucję, porządek i Kontrrewolucję, w ich duchu, doktrynach i metodach;
— miłuje Kontrrewolucję i chrześcijański porządek oraz nienawidzi Rewolucji i „anty-porządku”;
— czyni z tej miłości i nienawiści oś, wokół której skupiają się wszystkie jego ideały, preferencje i działania.
Oczywiście ta postawa duszy nie wymaga wyższego wykształcenia. Święta Joanna D’Arc nie była żadnym teologiem, ale zadziwiała swoich sędziów teologiczną głębią swoich myśli. Podobnie prości chłopi z Nawarry, Wandei czy Tyrolu, ożywieni godnym podziwu zrozumieniem ducha i celów Kontrrewolucji, byli często jej najlepszymi żołnierzami.
1 Autor nawiązuje tutaj do tomistycznej koncepcji aktu i potencji (możności). Stąd określenie „kontrrewolucjonista w stanie aktualnym” dotyczy osoby będącej rzeczywistym i czynnym („będącym w akcie”, gdyby użyć tu tego określenia) kontrrewolucjonistą [Tłum.].
2. W stanie potencjalnym
Potencjalnymi kontrrewolucjonistami są ci, którzy z powodu nieostrożności lub innych przypadkowych powodów mają takie czy inne opinie oraz sposoby odczuwania rewolucjonistów, lecz bez naruszenia samej głębi ich osobowości przez ducha Rewolucji. Osoby te ostrzeżone, uświadomione i ukierunkowane łatwo przyjmują postawę kontrrewolucyjną. I tym się różnią od „pół-kontrrewolucjonistów” wspomnianych wcześniej. 2
2 Zob. Część I, rozdz.9.